Hashimoto: rozpoznawanie objawów, metody diagnostyki i terapia

Choroba Hashimoto, znana również jako przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, jest jednym z najczęściej występujących zaburzeń tarczycy. Nazwa choroby pochodzi od nazwiska japońskiego lekarza Hakaru Hashimoto, który jako pierwszy opisał tę chorobę w 1912 roku.

Hashimoto jest chorobą autoimmunologiczną, co oznacza, że jest wynikiem niewłaściwego działania systemu odpornościowego. W przypadku Hashimoto, system immunologiczny błędnie rozpoznaje komórki tarczycy jako ciała obce i atakuje je, powodując zapalenie i stopniowe uszkodzenie gruczołu. To uszkodzenie prowadzi do niedoczynności tarczycy, gdyż gruczoł nie jest już w stanie produkować wystarczającej ilości hormonów tarczycy.

Przyczyny choroby Hashimoto nie są do końca zrozumiane. Wiadomo jednak, że genetyka odgrywa ważną rolę, a ryzyko zachorowania jest większe u osób z rodziną, w której występowały choroby autoimmunologiczne. Inne czynniki ryzyka to płeć (choroba jest częstsza u kobiet), wiek (ryzyko zwiększa się z wiekiem) oraz występowanie innych chorób autoimmunologicznych.

Hashimoto prowadzi do szeregu objawów związanych z niedoborem hormonów tarczycy, takich jak zmęczenie, przyrost masy ciała, wrażliwość na zimno, zaparcia, sucha skóra, depresja, problemy z pamięcią i koncentracją oraz zaburzenia miesiączkowania u kobiet. Objawy te rozwijają się powoli i są często mylone z objawami starzenia się lub stresem.

Rola tarczycy w funkcjonowaniu organizmu

Tarczyca, pomimo swojego niewielkiego rozmiaru, jest jednym z najważniejszych gruczołów w naszym organizmie. To niepozorne narządy, mające kształt motyla i położone tuż poniżej jabłka Adama, pełni kluczową rolę w regulacji licznych procesów życiowych.

Produkowane przez tarczycę hormony, takie jak trijodotyronina (T3) i tyroksyna (T4), mają bezpośredni wpływ na metabolizm – regulują tempo, w jakim nasz organizm zużywa energię. Wpływają one również na tempo pracy serca, temperaturę ciała, ciśnienie krwi, a nawet na procesy trawienia.

Ponadto, hormony tarczycy są niezbędne do prawidłowego rozwoju i funkcjonowania układu nerwowego, szczególnie ważne w okresie rozwoju płodowego i niemowlęcym. Są one również istotne dla zdrowia skóry, włosów, a także dla prawidłowego funkcjonowania układu mięśniowego.

W związku z tym, dysfunkcja tarczycy może prowadzić do szeregu problemów zdrowotnych, obejmujących cały organizm. Jednym z przykładów chorób tarczycy jest choroba Hashimoto, na której skupimy się w dalszej części artykułu.

Typowe symptomy towarzyszące chorobie Hashimoto

Objawy choroby Hashimoto są zróżnicowane i mogą rozwijać się powoli, często przez lata. Są one wynikiem niedoboru hormonów tarczycy, który pojawia się w wyniku stopniowego uszkodzenia gruczołu przez system immunologiczny.

  1. Zmęczenie: To często jedno z pierwszych i najbardziej uporczywych objawów choroby Hashimoto. Osoby dotknięte chorobą mogą czuć się ciągle zmęczone, mimo dostatecznej ilości snu.
  2. Przyrost masy ciała: Niedobór hormonów tarczycy spowalnia metabolizm, co może prowadzić do gromadzenia się dodatkowych kilogramów, mimo zachowania dotychczasowej diety i aktywności fizycznej.
  3. Depresja i zaburzenia nastroju: Hormony tarczycy wpływają na działanie mózgu, a ich niedobór może prowadzić do depresji, lęków lub innych zaburzeń nastroju.
  4. Zaparcia: Spowolnienie procesów metabolicznych może wpływać również na układ trawienny, powodując problemy z regularnością wypróżnień.
  5. Wrażliwość na zimno: Hormony tarczycy regulują termogenezę, czyli produkcję ciepła w organizmie. Ich niedobór może prowadzić do zwiększonej wrażliwości na niskie temperatury.
  6. Sucha skóra i włosy: Niedobór hormonów tarczycy może powodować suchość skóry i włosów, a nawet prowadzić do ich nadmiernego wypadania.
  7. Zaburzenia miesiączkowania: U kobiet, choroba Hashimoto może prowadzić do nieprawidłowości w cyklu menstruacyjnym, takich jak rzadkie lub obfite miesiączki.
  8. Spowolnienie tętna: Hormony tarczycy wpływają na pracę serca. Ich niedobór może spowodować spowolnienie tętna.
  9. Obrzęk twarzy, rąk i nóg: To inny potencjalny objaw Hashimoto, zwłaszcza w zaawansowanych stadiach choroby.

Pamiętaj, że objawy te są częste dla wielu różnych stanów, więc samo ich występowanie nie oznacza, że masz chorobę Hashimoto. Jeśli jednak dostrzegasz u siebie kilka z tych objawów, szczególnie jeśli utrzymują się przez dłuższy czas, skonsultuj się z lekarzem.

Proces diagnozowania choroby Hashimoto

Diagnoza choroby Hashimoto opiera się na kilku kluczowych elementach: wywiadzie lekarskim, badaniach fizykalnych i testach laboratoryjnych.

  1. Wywiad lekarski i badanie fizykalne: Lekarz zapyta o objawy, historię zdrowia pacjenta i rodzinnej historii chorób. Może również przeprowadzić badanie palpacyjne tarczycy, aby sprawdzić, czy jest powiększona lub ma nierówną strukturę.
  2. Testy krwi: Podstawowym badaniem w diagnostyce Hashimoto jest badanie poziomu hormonów tarczycy we krwi. Lekarz może zlecić test na TSH (hormon stymulujący tarczycę), który jest zwykle podwyższony w przypadku Hashimoto, oraz testy na poziom hormonów tarczycy T3 i T4, które mogą być obniżone. Ponadto, wykonuje się badanie na obecność przeciwciał przeciwko tarczycy (przeciwciała przeciwtarczycowe peroksydazowe, TPO), które są charakterystyczne dla choroby Hashimoto.
  3. Ultrasonografia tarczycy: Badanie to pozwala na ocenę struktury i wielkości tarczycy. W przypadku Hashimoto, tarczyca może być powiększona (wola) i mieć niejednolitą strukturę.
  4. Biopsja tarczycy: W niektórych przypadkach, gdy wyniki innych badań są niejednoznaczne lub gdy lekarz podejrzewa obecność guzków tarczycy, może być zlecona biopsja tarczycy. Polega ona na pobraniu małej próbki tkanki tarczycy za pomocą cienkiej igły, a następnie jej analizie pod mikroskopem.
  Czerniak: jak rozpoznać, zapobiegać i skutecznie leczyć

Pamiętaj, że każdy przypadek jest inny i plan diagnostyczny może się różnić w zależności od indywidualnych objawów pacjenta i jego historii zdrowia. Jeśli masz podejrzenia co do swojego zdrowia tarczycy, skonsultuj się z lekarzem, który pomoże Ci zrozumieć, jakie badania mogą być dla Ciebie najbardziej odpowiednie.

Jak przebiega choroba?

Przebieg choroby Hashimoto zależy od wielu czynników, takich jak genetyka, wiek, styl życia pacjenta oraz inne współistniejące stany zdrowotne. Może być on zróżnicowany. Pacjent może być wpływany przez te czynniki.

Choroba Hashimoto rozwija się powoli, często przez lata. Na początku, kiedy system immunologiczny zaczyna atakować tarczycę, pacjent może nie odczuwać żadnych objawów. W miarę postępu choroby, tarczyca stopniowo traci swoją zdolność do produkcji hormonów, co prowadzi do niedoczynności tarczycy.

Objawy niedoczynności tarczycy zaczynają się zwykle subtelnie. Mogą to być zmęczenie, delikatne przybieranie na wadze, suchość skóry, zaparcia czy zwiększona wrażliwość na zimno. Z czasem, gdy niedobór hormonów tarczycy staje się bardziej wyraźny, objawy mogą stawać się bardziej intensywne i uciążliwe.

Pacjenci z chorobą Hashimoto mogą doświadczać okresów gorszego samopoczucia, które mogą przeplatać się z okresami, kiedy objawy są mniej nasilone. Niekiedy, pod wpływem stresu, infekcji lub innych czynników, mogą wystąpić epizody tzw. tyreotoksykozy, czyli przejściowego nadmiaru hormonów tarczycy. Objawiają się one np. utratą wagi, bezsennością, nadmiernym poceniem, kołataniem serca.

W miarę upływu czasu, nieleczona choroba Hashimoto może prowadzić do poważniejszych konsekwencji, takich jak choroby serca, problemy z płodnością, a w skrajnych przypadkach nawet do kryzysu tarczycy (myxedema coma), który jest stanem zagrażającym życiu.

Należy jednak pamiętać, że dzięki odpowiedniej terapii, pacjenci z chorobą Hashimoto mogą prowadzić pełne i zdrowe życie. Kluczowe jest regularne monitorowanie stanu zdrowia i dostosowywanie leczenia do aktualnych potrzeb organizmu.

Choroby często występujące równocześnie z Hashimoto

Choroba Hashimoto jest schorzeniem autoimmunologicznym, co oznacza, że osoby z tą chorobą mają większe ryzyko wystąpienia innych chorób autoimmunologicznych. Oto niektóre z chorób, które często współistnieją z Hashimoto:

  1. Choroba Addisona: Jest to rzadka choroba autoimmunologiczna, w której system immunologiczny atakuje nadnercza, prowadząc do niedoboru kortyzolu i aldosteronu. Symptomy obejmują chroniczne zmęczenie, utratę apetytu, utratę masy ciała i ciemnienie skóry.
  2. Reumatoidalne zapalenie stawów: To choroba autoimmunologiczna, która prowadzi do zapalenia stawów i bólu. Często atakuje małe stawy w rękach i stopach, ale może dotknąć także inne stawy.
  3. Celiakia: To choroba autoimmunologiczna, w której spożywanie glutenu (białko występujące w pszenicy, jęczmieniu i żywie) prowadzi do uszkodzenia błony śluzowej jelita cienkiego. Objawy to biegunka, ból brzucha, utrata masy ciała, anemia i zmęczenie.
  4. Cukrzyca typu 1: Jest to stan, w którym system immunologiczny atakuje komórki trzustki produkujące insulinę, prowadząc do wysokiego poziomu cukru we krwi. Symptomy obejmują pragnienie, częste oddawanie moczu, utratę masy ciała i zmęczenie.
  5. Zespół Sjögrena: Jest to choroba autoimmunologiczna, która prowadzi do uszkodzenia gruczołów produkujących łzy i ślinę, prowadząc do suchości oczu i ust.
  6. Toczeń rumieniowaty układowy (SLE): To choroba autoimmunologiczna, która może wpływać na wiele części ciała, w tym skórę, stawy, nerki, mózg, serce, płucą i krew. Objawy zależą od części ciała, które są dotknięte.

Ważne jest, aby osoby z chorobą Hashimoto były świadome ryzyka współistniejących chorób autoimmunologicznych. Regularne kontrole zdrowia i świadomość objawów mogą pomóc w wczesnym wykryciu i leczeniu tych schorzeń.

Metody leczenia choroby Hashimoto

Leczenie choroby Hashimoto skupia się głównie na łagodzeniu objawów i zapewnieniu odpowiedniego poziomu hormonów tarczycy w organizmie. Poniżej przedstawiamy główne strategie leczenia:

  1. Leki: Najczęściej stosowanym lekiem w leczeniu Hashimoto jest lewotyroksyna (T4). Jest to syntetyczna forma hormonu tarczycy, który pomaga zrekompensować niedobór naturalnie produkowanego przez tarczycę hormonu. Dawkę leku dostosowuje się indywidualnie do potrzeb pacjenta i regularnie monitoruje, aby zapewnić optymalne stężenie hormonów tarczycy we krwi.
  2. Zmiany w stylu życia: Zdrowa dieta i regularna aktywność fizyczna mogą pomóc w leczeniu objawów Hashimoto i poprawie ogólnego samopoczucia. Niektórzy pacjenci mogą odnieść korzyść z diety eliminacyjnej, na przykład bezglutenowej lub niskotłuszczowej. Zawsze jednak przed wprowadzeniem jakiejkolwiek drastycznej zmiany w diecie warto skonsultować się z dietetykiem lub lekarzem.
  3. Interwencje chirurgiczne: W niektórych przypadkach, kiedy tarczyca jest bardzo powiększona (wola), powoduje duszności lub połykanie, może być konieczna operacja usunięcia tarczycy. Po takim zabiegu konieczne jest przyjmowanie lewotyroksyny przez całe życie.
  4. Wsparcie psychologiczne: Choroba Hashimoto może mieć wpływ na zdrowie psychiczne, prowadząc do takich problemów jak depresja czy lęk. Dlatego wsparcie psychologiczne, terapia, a w niektórych przypadkach leki przeciwdepresyjne, mogą być ważnym elementem kompleksowego leczenia.
  Schizofrenia: prawdy, mity i jak pomóc bliskim

Pamiętaj, że każda osoba jest inna i to, co działa dla jednej osoby, może nie działać dla innej. Leczenie Hashimoto powinno uwzględniać indywidualne potrzeby pacjenta. Decyzje dotyczące terapii należy omówić z lekarzem.

Znaczenie suplementacji selenu

Selen jest mikroelementem, który odgrywa kluczową rolę w zdrowiu tarczycy. Jest niezbędny do produkcji i metabolizmu hormonów tarczycy, a także do ochrony tarczycy przed uszkodzeniami oksydacyjnymi. Badania wykazały, że suplementacja selenu może przynieść korzyści pacjentom z chorobą Hashimoto, ale zawsze należy skonsultować się z lekarzem przed rozpoczęciem suplementacji.

  1. Korzyści: Niektóre badania sugerują, że suplementacja selenu może pomóc zmniejszyć poziom przeciwciał przeciwtarczycowych (TPOAb) u pacjentów z chorobą Hashimoto. Selen może również pomóc zmniejszyć objawy takie jak zmęczenie i złe samopoczucie. Ponadto, selen jest niezbędny do przekształcania hormonu tarczycy T4 w aktywną formę T3, co może pomóc poprawić funkcjonowanie tarczycy.
  2. Ryzyko: Suplementacja selenu nie jest wolna od ryzyka. Przyjmowanie zbyt dużej dawki selenu może prowadzić do selenozy, stanu związanego z objawami takimi jak biegunka, zmiany w paznokciach, utrata włosów, nudności, podrażnienie skóry i zaburzenia neurologiczne. Dlatego ważne jest, aby nie przekraczać zalecanej dawki, a suplementację zawsze rozpocząć po konsultacji z lekarzem.
  3. Dawkowanie: Zalecana dawka selenu dla dorosłych wynosi 55 mcg na dzień. W przypadku suplementacji w chorobie Hashimoto, dawki mogą być wyższe, ale zawsze powinny być ustalane przez lekarza.

Podsumowując, suplementacja selenu może być korzystna dla niektórych pacjentów z chorobą Hashimoto, ale jest to decyzja, którą należy podjąć po konsultacji z lekarzem. Leczenie choroby Hashimoto powinno być kompleksowe i uwzględniać nie tylko suplementację, ale także leki, dietę, styl życia i wsparcie emocjonalne.

Wpływ choroby Hashimoto na zdrowie psychiczne

Choroba Hashimoto nie wpływa tylko na fizyczne zdrowie pacjenta – może mieć również istotny wpływ na zdrowie psychiczne. Poniżej omówimy potencjalny związek między Hashimoto a depresją oraz lękiem.

  1. Depresja: Depresja jest często spotykana u osób z chorobą Hashimoto. Hormony tarczycy mają bezpośredni wpływ na funkcjonowanie mózgu i nastrój, dlatego ich niedobór może prowadzić do objawów depresji, takich jak chroniczne zmęczenie, brak energii, utrata zainteresowań, problemy ze snem, poczucie bezwartościowości czy myśli samobójcze.
  2. Lęk: Badania wykazały, że osoby z chorobą Hashimoto mogą być narażone na większe ryzyko zaburzeń lękowych. Niepokój, napięcie, trudności z koncentracją, problemy ze snem czy ataki paniki to tylko niektóre z objawów, które mogą wystąpić.
  3. Wsparcie psychologiczne: Ze względu na duży wpływ choroby Hashimoto na zdrowie psychiczne, wsparcie psychologiczne jest często niezbędnym elementem leczenia. Może obejmować terapię indywidualną, grupową, farmakoterapię czy techniki relaksacyjne. Terapia może pomóc w radzeniu sobie ze stresem związanym z chorobą, a także w leczeniu depresji i lęku.
  4. Wpływ na jakość życia: Choroba Hashimoto, poprzez swoje objawy oraz wpływ na nastrój i zdrowie psychiczne, może znacząco obniżyć jakość życia pacjentów. Dlatego tak ważne jest kompleksowe podejście do leczenia, uwzględniające zarówno aspekty fizyczne, jak i psychiczne.

Pamiętaj, że jeżeli zauważasz u siebie objawy depresji lub lęku, powinieneś skonsultować się z lekarzem lub psychologiem. Dla pacjentów cierpiących na przewlekłą chorobę Hashimoto dostępne jest wsparcie. Ta choroba może być skutecznie kontrolowana, a poprawa jakości życia jest możliwa.

Znaczenie diety w zarządzaniu chorobą Hashimoto

Dieta odgrywa kluczową rolę w zarządzaniu chorobą Hashimoto. Dobrze zbilansowane, zdrowe odżywianie może pomóc w łagodzeniu objawów, poprawie samopoczucia i utrzymaniu prawidłowej masy ciała. Przyjrzyjmy się różnym podejściom dietetycznym i ich potencjalnym korzyściom dla osób z Hashimoto:

  1. Dieta przeciwzapalna: Choroba Hashimoto jest chorobą autoimmunologiczną, co oznacza, że zapalenie odgrywa w niej kluczową rolę. Dieta bogata w pokarmy przeciwzapalne, takie jak owoce i warzywa, ryby bogate w omega-3, olej z oliwek, orzechy i nasiona, może pomóc złagodzić objawy.
  2. Unikanie produktów zawierających gluten: Niektóre badania sugerują, że dieta bezglutenowa może przynieść korzyści niektórym pacjentom z Hashimoto, szczególnie tym z równoczesną celiakią. Gluten może wywoływać stan zapalny u osób wrażliwych, co może zaostrzać objawy Hashimoto.
  3. Niskowęglowodanowa dieta: Niektóre osoby z Hashimoto mogą odnosić korzyści z diety niskowęglowodanowej. Może to pomóc w utrzymaniu prawidłowej masy ciała i poziomu energii.
  4. Dieta bogata w białko: Białko jest niezbędne do naprawy tkanek i pomaga utrzymać uczucie sytości. Dobrymi źródłami białka są chude mięso, ryby, jajka, orzechy i nasiona, a także rośliny takie jak soczewica, ciecierzyca czy quinoa.
  5. Dostarczanie niezbędnych składników odżywczych: Właściwe odżywianie jest kluczowe do utrzymania zdrowia tarczycy. Spożywanie pokarmów bogatych w selen, cynk, jod, witaminę D i B jest ważne dla prawidłowego funkcjonowania tarczycy. Tarczyca potrzebuje tych składników odżywczych. Selen, cynk, jod oraz witaminy D i B są niezbędne dla jej właściwej pracy. Spożywanie odpowiednich pokarmów może pomóc w utrzymaniu zdrowej tarczycy.
  Zespół Aspergera: kompleksowe spojrzenie na zaburzenie

Pamiętaj, że każdy organizm jest inny i to, co działa dla jednej osoby, może nie działać dla innej. Zawsze warto skonsultować się z dietetykiem lub lekarzem przed wprowadzeniem jakichkolwiek znaczących zmian w diecie. Należy dostosować podejście do diety do swoich potrzeb i stylu życia.

Dieta bezglutenowa w chorobie Hashimoto

Choroba Hashimoto jest chorobą autoimmunologiczną. Może być związana z innymi stanami autoimmunologicznymi, na przykład celiakią. Celiakia to choroba, w której organizm negatywnie reaguje na gluten. Gluten jest białkiem występującym w pszenicy, jęczmieniu i życie. W tym kontekście, dieta bezglutenowa może odgrywać rolę w zarządzaniu objawami Hashimoto.

  1. Związek między Hashimoto a nietolerancją glutenu: Badania wykazały, że osoby z chorobą Hashimoto są częściej narażone na celiakię. Gluten może prowadzić do stanu zapalnego u osób wrażliwych, co może zaostrzać objawy Hashimoto.
  2. Dieta bezglutenowa przynosi wiele korzyści. Eliminuje gluten z codziennej diety, co może pomóc zmniejszyć zapalenie i objawy związane z nietolerancją glutenu. Niektórzy pacjenci z Hashimoto zgłaszają poprawę samopoczucia po przejściu na dietę bezglutenową.
  3. Wyzwania związane z dietą bezglutenową: Pomimo potencjalnych korzyści, dieta bezglutenowa może być wyzwaniem. Gluten jest powszechnie występujący w wielu produktach spożywczych, a produkty bezglutenowe mogą być droższe. Ponadto, eliminacja glutenu nie gwarantuje poprawy objawów u wszystkich pacjentów z Hashimoto.
  4. Konsultacja z dietetykiem: Przed rozpoczęciem diety bezglutenowej warto skonsultować się z dietetykiem lub lekarzem. Specjalista może pomóc w opracowaniu zbilansowanego planu żywieniowego, który spełni wszystkie Twoje potrzeby żywieniowe, pomimo eliminacji glutenu.

Pamiętaj, że choć dieta bezglutenowa może przynieść korzyści niektórym pacjentom z Hashimoto, nie jest to rozwiązanie dla wszystkich. Zawsze należy podchodzić do takich zmian w sposób indywidualny i z uwzględnieniem osobistych potrzeb żywieniowych i zdrowotnych.

Urządzenia wspierające osoby z Hashimoto

Osoba z Hashimoto, chorobą autoimmunologiczną wpływającą na tarczycę, może korzystać z różnych urządzeń, które mogą pomóc w zarządzaniu jej stanem zdrowia. Oto kilka przykładów:

  1. Termometr: Hashimoto może wpływać na temperaturę ciała, więc posiadanie termometru może pomóc w monitorowaniu ewentualnych zmian.
  2. Monitor ciśnienia krwi: Hashimoto może prowadzić do zaburzeń sercowo-naczyniowych, dlatego ważne jest regularne monitorowanie ciśnienia krwi.
  3. Aplikacje mobilne i urządzenia do monitorowania tarczycy: Istnieją różne aplikacje mobilne i urządzenia, które mogą pomóc w monitorowaniu poziomu hormonów tarczycy i innych parametrów związanych z tarczycą.
  4. Smartwatch: Smartwatch może pomóc w monitorowaniu aktywności fizycznej, snu i poziomu stresu, co jest istotne dla osób z Hashimoto.
  5. Aparat do pomiaru poziomu cukru we krwi: Hashimoto może zwiększać ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 1, dlatego ważne jest monitorowanie poziomu cukru we krwi.
  6. Czytnik e-booków lub tablet: Podczas okresu rekonwalescencji, te urządzenia umożliwiają nam zanurzenie się w świecie książek, audiobooków i innych form rozrywki.
  7. Laptop: Jest to przenośne urządzenie, które umożliwia nam pracę, naukę i dostęp do rozrywki, niezależnie od miejsca, w którym się znajdujemy.

Przydatne produkty dla osób z Hashimoto

Oprócz elektronicznych urządzeń, osoba z Hashimoto może również korzystać z nieelektronicznych produktów, które mogą wspomóc zarządzanie jej stanem zdrowia. Oto kilka przykładów:

  1. Pamiętnik zdrowia: Prowadzenie pamiętnika zdrowia może pomóc w śledzeniu objawów, dawek leków, wyników badań i innych istotnych informacji związanych z chorobą Hashimoto.
  2. Książka kucharska: Własnoręczne przygotowywanie posiłków może być ważne dla osób z Hashimoto, aby kontrolować swoją dietę. Posiadanie książki kucharskiej z przepisami odpowiednimi dla tarczycy może pomóc w planowaniu zdrowych posiłków.
  3. Lista leków i suplementów: Przydatne może być prowadzenie listy leków i suplementów, które osoba z Hashimoto przyjmuje regularnie. Pozwoli to na śledzenie dawek i uniknięcie pominięcia żadnego z nich.
  4. Notatnik do zapisywania pytań i uwag: Wizyta u lekarza może być skomplikowana, dlatego warto mieć przy sobie notatnik, w którym można zapisywać pytania, uwagi i instrukcje od lekarza. Ułatwi to pamiętanie i zrozumienie informacji.
  5. Pojemnik na leki: Osoba z Hashimoto często musi przyjmować leki regularnie. Właściwie oznaczony pojemnik na leki pomoże w organizacji i zapobiegnie pomyłkom.